Czym są spółki Skarbu Państwa?

Różne są zdania na temat spółek Skarbu Państwa, które wykorzystywane są do prowadzenia przez państwo działalności gospodarczej. Jedni mówią, że są nierentowne inni zaś, że sprzyjają korupcji i są mało innowacyjne. Co powinniśmy o nich wiedzieć?
spółki skarbu państwa

Prawna definicja pojęcia

Spółka Skarbu Państwa to dość specyficzny rodzaj spółki. Powstała w wyniku komercjalizacji dokonanej przez Ministra Skarbu Państwa, na wniosek organu założycielskiego. A więc dyrektora przedsiębiorstwa, rady pracowniczej lub z inicjatywy własnej. Jej założeniem jest reprezentowanie państwa jako właściciela  majątku państwowego na podłożu cywilno-prawnym.

Czym jest wspomniana komercjalizacja? Według ustawy z 30.08.1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tj. DzU z 2002 r., nr 171, poz. 1397 ze zm.) opiera się ona na przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością lub w spółkę akcyjną (kapitałową). Dlatego, jeśli przepisy ustawy nie głoszą inaczej to taka spółka wstępuje we wszystkie stosunki prawne, których głównym podmiotem jest przedsiębiorstwo państwowe, bez względu na charakter prawny tych stosunków (art. 1 i art. 2 pkt 1 u. o kom. i pryw.)

A więc w wyniku komercjalizacji jednoosobowa spółka Skarbu Państwa może przybrać formę:

  • Spółki akcyjnej uregulowanej w przepisach Kodeksu Spółek Handlowych,
  • Prawnej spółki z.o.o.

Najogólniej mówiąc …

Otóż przekształcenie przedsiębiorstwa państwowego w 1-osobową spółkę akcyjną SP zmienia jego miejsce na mapie rynkowej. Tak przeobrażona firma opiera swoją działalność na przepisach prawa handlowego. Co za tym idzie – jej działania podlegają powszechnym prawom rynkowym, wolności gospodarczej czy ograniczeniom policyjnym i reglamentacyjnym.

Ponadto majątek przedsiębiorstwa państwowego staje się majątkiem całej spółki, a pracownicy komercjalizowanej spółki na mocy prawa stają się pracownikami SP! Posiadają oni również możliwość nieodpłatnego nabycia 15% akcji, które są własnością Skarbu Państwa. Jednak taki sam przywilej mają też dostawcy surowców do przedsiębiorstwa.

Spółki Skarbu Państwa

W czołówce strategicznych spółek Skarbu Państwa, które wnoszą duże znaczenie gospodarcze są, m.in.: Grupa LOTOS, Giełda Papierów Wartościowych, Polski Koncern Naftowy ORLEN, PKO BP, PZU, Polskie Radio, Bank Gospodarstwa Krajowego, KGHM Polska Miedź, PGE Polska Grupa Energetyczna, Polska Grupa Zbrojeniowa, Grupa “Azoty” czy Polskie Inwestycje Rozwojowe. Wśród nich są takie, które posiadają, tzw. pakiet kontrolny, a więc większość udziałów. Zgodnie ze stanem z 2018 r. Skarb Państwa jest akcjonariuszem w ponad 400 przedsiębiorstwach, z czego  sprawuje kontrolę na ok. 48.

Wyk.1

spółki skarbu państwa wykres

Portfel Skarbu Państwa

Wyk.2

Portfel skarbu państwa wykres

Zarządzanie mieniem państwowym na nowych zasadach

Nowa ustawa o zarządzaniu mieniem państwowym z 1.01.2017 r. zastąpiła ustawę z 8.08.1996 r. o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 154 ze zm.). W nowych regulacjach zlikwidowano Ministerstwo Skarbu Państwa, którego rolę przejął Prezes Rady Ministrów. Skonkretyzowano także pojęcie, m.in. kierownika jednostki, dokonano wyliczenia państwowych osób prawnych, do których należą: instytucje gospodarki budżetowej, parki narodowe, instytucje kultury, przedsiębiorstwa państwowe czy banki państwowe. Co najważniejsze, stworzono listę 24 spółek, których akcje należące do SK nie mogą być zbyte. Są to, m.in. GPW S.AGrupa LotosPKP Polskie Linie KolejowePKP CargoPKO BPTotalizator SportowyEnea S.A, EnergaKGHM Polska Miedź, a także Polska Poczta Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, PERN Spółka Akcyjna z siedzibą w Płocku oraz Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie,

Co ważne, w ustawie podkreślono, że mienie państwowe służy pożytkowi publicznemu i należy zarządzać nim zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki. Ponadto zmieniono zasady nabywania akcji Skarbu Państwa i zrezygnowano z pojęcia prywatyzacji! Na jej mocy utworzono także Radę do spraw spółek z udziałem SP oraz państwowych osób prawnych, które od teraz są “ciałem Prezesa Rady Ministrów (do zadań RM należy, m.in. wybór kandydatów do organów spółek będących częścią Skarbu Państwa oraz państwowych osób prawnych).

Nadzór nad spółkami Skarbu Państwa

Na mocy rozporządzenia, z dnia 3.01.2017 r. 432 spółki Skarbu Państwa nadzorowane są przez członków RM, pełnomocników Rządu lub przez państwowe osoby prawne. Przykładowo:

  • Minister energii – sprawuje kontrolę nad 42 podmiotami, wśród których jest Energa, Lotos, Orlen, Tauron, Kompania Węglowa, PGNiG, PGE czy PAK,
  • Minister infrastruktury i budownictwa zajmuje się 47 podmiotami, np. Pocztą Polską, PKP oraz PKP PLK.
  • Minister kultury i dziedzictwa obejmuje zarząd nad, m.in. Polskim Radiem, TVP SA, PA,
  • Minister spraw wewnętrznych i administracji nadzoruje tylko jedną spółkę: Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych, a minister zdrowia – Centrum Medyczne z siedzibą w Polanicy-Zdroju,
  • Minister sportu i turystyki kontroluje, np. Gliwicką Agencję Sportu, PL 2012+,
  • Minister rolnictwa i rozwoju wisi – w swojej gestii posiada giełdy rolno-towarowe, zaś minister rozwoju i finansów zarządza ponad 240 spółkami. Wśród nich są, m.in. PKO BP, Totalizator Sportowy, PZU oraz PLL LOT.

 

Źródło:

Wyk. 1., wyk.2. – http://www.sii.org.pl

Dodaj komentarz